Met Edsilia Rombley reizen we in deze slotaflevering van Verborgen verleden van dit seizoen naar het Caribisch gebied. In haar stamboom komen veel verschillende eilanden voor waartussen haar voorouders migreerden.
Bekijk de aflevering op NPO Start:
Zangeres Edsilia Rombley, bekend van het Songfestival en natuurlijk van de swingende formatie Ladies of Soul, is geboren in Amsterdam en opgegroeid in Lelystad. Haar moeder zag het levenslicht op Aruba, haar vader op Curaçao. Edsilia draagt de achternaam van haar moeder, wat volgens haar niet raar is op de voormalige Antillen. Over familienamen krijgt ze later in de uitzending meer te horen.
Het ouderlijk huis van Rombleys in San Nicolas draagt nog steeds de sporen van de familie, hoewel alle leden al vertrokken zijn. Edsilia mag van de huidige bewoners nog even rondkijken, en ontmoet er neef Dennis, die vertelt dat hij als kind vaak cowboytje speelde in de tuin. Opa Rombley kwam ze dan vertellen hoe ze hun geweer vast moesten houden, zoals hij dat in het leger geleerd had. Deze laatste informatie is nieuw voor Edsilia. In kazerne Savaneta ontmoet ze Edric Croes van het Archivo Nacional Aruba. Hij laat haar verschillende documenten zien met betrekking tot de militaire loopbaan van opa António, onder andere een pasfoto van hem op 18-jarige leeftijd.
Feest in een militair kamp in Savaneta op Aruba, 1947. Foto: Willem van de Poll, Nationaal Archief.
Edsilia krijgt uitleg van Edric Croes van het Achivo Nacional Aruba. Foto: NTR/BlazHoffski.
Archiefstukken met betrekking tot Aruba vind je terug in het Nationaal Archief. Op 1 juli 2023 zijn 345 geditigaliseerde archiefstukken overgedragen aan Aruba, waardoor een belangrijk deel van de koloniale archieven beschikbaar zijn gekomen voor inwoners van het Caribisch deel van het Koninkrijk. Het betreft documenten uit de periode 1828-1845, toen nog honderden mensen in slavernij leefden op Aruba.
António Rombley was buitenechtelijk kind en droeg ook de naam van zijn moeder. Hij is geboren op Santo Domingo, en naar Aruba gekomen om te werken in de olieraffinaderijen. Edric laat Edsilia een video zien van een aanval op een Venezolaanse tanker tijdens de Tweede Wereldoorlog. António was toen nog niet in dienst, maar moet het met eigen ogen hebben aanschouwd. Een heel wat vrolijker detail dat Edsilia over haar opa vernam, was dat hij een paar keer straf had gekregen omdat hij na een militaire feestavond de truck had gemist. Dit was een openbaring voor haar: nu weet ze waarom ze zelf ook altijd en overal te laat komt!
Wat Edsilia ook te zien krijgt, is de migratiekaart van haar opa. Daarop staat dat hij de Nederlandse nationaliteit heeft ‘door afstamming’. Moeder Inice Natalie Rombey is namelijk geboren op het Nederlandse deel van Sint Maarten.
“Dat zie ik ook terug in mijn familie, van die vrouwen die gewoon aanpakken en dóen”
Het is duidelijk dat er flink wat heen en weer werd verhuisd door Edsilia’s voorouders. Daarom heeft ze een ontmoeting met migratiedeskundige Yolanda Richardson, die haar vertelt dat in het Caribisch gebied veel mensen verhuisden op zoek naar een beter bestaan. Zo was de moeder van haar oma, Antónios vrouw Rosalias Cathlin, geboren op Antigua. Haar naam was Tamar Warner. De lijn van de familie loopt dus van Antigua via Sint Maarten en de Dominicaanse republiek naar Aruba. Edsilia is onder de indruk van de veerkracht van de vrouwen in haar stamboom. ‘Dat zie ik ook terug in mijn familie’, zegt ze, ‘van die vrouwen die gewoon aanpakken en dóen.’
Voormalige plantage Savonet op Curaçao vóór 1887. Wikimedia Commons.
Door de veelvuldige migratiestromen binnen het Caribisch gebied kan het lastig zijn er onderzoek te doen. Kijk altijd goed naar geboorte-, huwelijks- en overlijdensakten om aanknopingspunten over de herkomst van je voorouders te vinden. FamilySearch heeft veel van de akten gefotografeerd en beschikbaar gesteld op hun website. Neem ook eens een kijkje op de historische-krantendatabase Delpher van de KB nationale bibliotheek, waarin ook kranten van de voormalige Antillen zijn opgenomen.
Omdat Curaçao lange tijd het bestuurlijk centrum van de eilanden was, raad Yolanda Edsilia aan daarheen te gaan. Om dieper in haar stamboom af te dalen heeft Edsilia een afpsraak met historicus Margo Groenewoud. Die heeft haar gevraagd haar te ontmoeten bij de voormalige plantage Savonet, wat nu fungeert als museum. We zijn inmiddels aanbeland in de tijd van de slavernij. We zien echter dat Edsilia’s voorvader Destaing (geboren in 1840) een vrij man was, omdat hij een achternaam had. Tot slaaf gemaakten hadden in de regel alleen een voornaam. Pas na de afschaffing van de slavernij, of wanneer zij eerder werden vrijgelaten of -gekocht, kregen ze een achternaam. Dit zie je onder andere in het ‘Register van inschrijving der vrij te makene slaven op Aruba’ op de website van het Nationaal Archief.
De aflevering wordt muzikaal afgesloten door een optreden bij het Tambú-museum. Tambú was de muzikale geheimtaal waarin tot slaaf gemaakten op de plantages met elkaar konden communiceren zondar dat de eigenaar begreep waar het over ging.
Edsilia blikt tevreden terug op haar zoektocht. “Ik was al erg trots om een Rombley te zijn, en dat ben ik nu nog meer!”
