We stellen alvast het WieWasWie-artikel uit de decembereditie van Gen.Magazine beschikbaar. Ontdek hoe je steeds meer kunt vinden over ‘gewone mensen’ via archieven.
Dankzij gedigitaliseerde historische bronnen is steeds meer informatie over het leven van ‘gewone mensen’ online terug te vinden. Ook het Regionaal Archief Nijmegen biedt een grote variëteit aan bronnen digitaal aan. Eef van Hout laat zien hoe je op basis daarvan een levensloop kunt reconstrueren, zoals die van stadsboer Herman(us) van Houdt.
De in Overasselt geboren boerenzoon Herman(us) van Houdt (1852-1941) trouwt in 1885 met Theodora Houterman, weduwe van de Nijmeegse stadsboer Christianus Grefkens. Gezamenlijk zetten zij het bedrijfje voort. Een stadsboer heeft huis en stal binnen de stadsmuren, maar de akkers en het hooiland liggen buiten de stad.
Theodora heeft al een dochter uit haar eerste huwelijk, Wilhelmina, en samen krijgen ze nog twee zoontjes. Het gezinsgeluk duurt niet lang; Theodora overlijdt in maart 1890. Van Houdt handelt daarna heel snel. Zijn stiefdochter vertrekt per 13 mei 1890 naar het katholieke weeshuis. De boedel wordt beschreven en Wilhelmina’s erfdeel wordt notarieel vastgelegd. Wilde Van Houdt van haar af? Wilde Wilhelmina geen nieuwe moeder? De archieven geven daar geen duidelijkheid over.
In juni 1890 hertrouwt Van Houdt met Petronella Thoonen uit Middelaar (Noord-Limburg). Wanneer Wilhelmina in 1899 meerderjarig wordt, verlaat ze het weeshuis met een uitzet en het geldbedrag dat als haar erfdeel is vastgelegd bij de notaris. Gelukkig loopt het goed met haar af. In 1905 trouwt ze met timmerman Frederikus Albertus Penders met wie ze drie dochters krijgt, van wie er niet één naar haar ouders wordt vernoemd.
De Boerenbond Nijmegen viert zijn 25-jarig bestaan, 1930. Hermanus van Houdt (zittend, tweede van rechts) is medeoprichter van de Boerenbond en zit jarenlang in het bestuur. Regionaal Archief Nijmegen
De boedelbeschrijving geeft een duidelijk beeld van de bezittingen op het moment van Theodora Houtermans overlijden: drie koeien, een paard en een huis aan de St. Jorisstraat in de binnenstad van Nijmegen. Het huis bestaat uit een leef-/slaapvertrek, een stal en een hooizolder waar ook de kinderen slapen. Het echtpaar Van Houdt-Thoonen verkoopt in de jaren tussen 1890 en 1900 de boerderij aan de St. Jorisstraat en verhuist naar Ridderstraat 23. Ze krijgen samen acht kinderen, van wie alleen twee zonen, Gerard (1892) en Theodorus (1893), de kinderjaren overleven. De hygiënische omstandigheden in de stad zijn niet optimaal en de kindersterfte is hoog. In de periode 1912-1925 pacht Van Houdt grond aan de Berg en Dalseweg en de Ubbergseveldweg voor het verbouwen van aardappels.
Plattegrond van de boerderij van Van Houdt gelegen tussen de Ridderstraat en de Bezembindersgas, 1900. Regionaal Archief Nijmegen .
De hygiëne in de stad en de boerenbedrijfjes zitten elkaar regelmatig in de weg. Van Houdt raakt hier in 1918 bij betrokken als door een verordening het houden van varkens in sommige wijken verboden wordt. Hierdoor worden eerder verleende vergunningen ongeldig. Hij en anderen dienen daartegen een petitie in, aangezien ze al een varken hebben. Het verzoek wordt afgewezen maar hoe streng erop gehandhaafd wordt, is onduidelijk.
In 1931 koopt de gemeente Nijmegen ‘in het belang der volkshuisvesting’ de percelen van Van Houdt en zijn vrouw aan de Ridderstraat en Bezembindersgas op voor een bedrag van 7.750 gulden. Waarschijnlijk voldoet de woning niet meer aan de eisen voor bewoning. Het echtpaar verhuist met zoon Theodorus naar een pand verderop in de Ridderstraat. De twee zonen uit Van Houdts eerste huwelijk zien meer toekomst buiten Nijmegen en emigreren naar Amerika. De twee jongste zonen beginnen ieder een melkwinkel in Nijmegen. Herman overlijdt op 20 mei 1941 op 88-jarige leeftijd.
Plattegrond van Nijmegen met de ligging van de bezittingen van Van Houdt, 1908. Regionaal Archief Nijmegen.
En zo is het leven van Herman van Houdt heel aardig te reconstrueren via de digitale weg. Vrijwel alle in dit artikel gebruikte bronnen zijn beschikbaar op WieWasWie. Alleen voor de registers van het weeshuis en de kranten moet de onderzoeker nog ‘digitaal bladeren’ op de website van het Regionaal Archief Nijmegen. De kranten zijn op trefwoord doorzoekbaar. De weeshuisarchieven nog niet, maar vrijwilligers zijn momenteel bezig met de indexatie.
Eef van Hout is publieksadviseur bij Regionaal Archief Nijmegen
Dit is een artikel uit de decembereditie van Gen.Magazine 2025.
