CBG bronnen
Verver

Verborgen verleden met Victor Mids

28 februari 2019

Illusionist Victor Mids gaat op zoek naar zijn verborgen verleden. Hij werd geboren als Victor Middelkoop en groeide op in Delft. Victor werd bekend van de succesvolle tv-show Mindf*ck. Victor is nieuwsgierig of meer voorouders net als hij een radicale wending aan hun leven hebben gegeven. Wat kan hij van zijn voorouders leren en kan hij zich in hen herkennen? Hij gaat op zoek naar de magie van zijn familiegeschiedenis.

Victor Mids start zijn zoektocht bij het Vredespaleis in Den Haag waar hij met zijn vader Marcel Middelkoop heeft afgesproken. De reden dat ze hier hebben afgesproken is omdat overgrootvader Philippus van der Velde meewerkte aan het hekwerk van het Vredespaleis. Hij was siersmid. Vader Marcel toont enkele foto’s van zijn overgrootvader. Philippus richtte een smederij op in Delft. Om meer te weten te komen over de vader van Philippus, Aart Johannes van der Velde, wordt Victor naar Delft gestuurd.

Victor Mids op zoek naar zijn Verborgen Verleden. Foto NTR.

Victor Mids op zoek naar zijn Verborgen Verleden. Foto NTR.

Wees

Victor heeft in Delft afgesproken met historica Ingrid van de Vlis bij studentensociëteit Sanctus Virgilius, dat huist in een historisch pand in de oude binnenstad. Voorheen was in dit gebouw het weeshuis van de stad gevestigd waar ook Aart Johannes van der Velde heeft gewoond. Ingrid toont Victor foto’s van de slaapzaal omstreeks 1890, de periode dat Aart in het weeshuis verbleef. In de boeken van de regentessen is te lezen hoe Aart in het weeshuis terecht is gekomen: zijn vader en moeder waren bakker van het weeshuis en tevens een van de eerste slachtoffers van de cholera-epidemie. Aert kwam als tienjarig jongetje in het weeshuis, dat was de leeftijd om aan het werk te gaan. Aert kreeg in het weeshuis dan ook een opleiding tot smid en de nodige benodigdheden. Na enkele jaren ging hij naar zee.

Victor Mids op zoek naar zijn Verborgen Verleden. Foto NTR.

Victor Mids met Ingrid van der Vlis. Foto NTR.

Marinier

Om meer te weten te komen over deze toch naar zee vertrekt Victor naar Den Haag. Daar worden in het Nationaal Archief de stamboeken van de marine bewaard. Historicus Diederik van Romondt heeft Aart Johannes van de Velde daarin teruggevonden:  betovergrootvader Aart Johannes van der Velde trad op 13 juli 1875 in dienst als vuurstoker derde klasse op een schip dat voer naar West-Indië. In het scheepsjournaal is te lezen dat hij gedurende de reis werd gedegradeerd tot matroos omdat hij tijdens de wacht aan het slapen was. Op 30 november 1878 werd hij wegens lichaamsgebreken ontslagen. Aart had last van de vallende ziekte, oftewel epilepsie.

Geneeskundestudent

Victor vervolgt zijn zoektocht in naar zijn voorouders in Leiden, de stad die hij goed kent omdat hij daar Geneeskunde heeft gestudeerd. De man die halverwege de negentiende eeuw net als Victor student was aan de universiteit van Leiden was de opa van Aart Johannes van der Velde. Hij heette Petrus, of Pieter, van der Velde. Victor heeft afgesproken bij het Academiegebouw met Mart van Duijn, conservator van de Universiteitsbibliotheek Leiden, om meer te weten te komen over deze Petrus. Mart neemt Victor mee naar de Senaatskamer, waar vroeger het bestuur van de universiteit zetelde. Tegenwoordig vinden er promoties en buluitreikingen plaats. Hier laat Mart aan de hand van de volkstelling van 1829 zien dat zijn voorvader Petrus van der Velde ook in Leiden heeft gestudeerd en toen op kamers woonde in de straat De Mare.

Victor Mids op zoek naar zijn Verborgen Verleden. Foto NTR.

Victor Mids met Mart van Duijn bij het Academiegebouw van de Universiteit Leiden. Foto NTR.

Cholera-epidemie

Daarnaast staat zijn voorvader vermeld in het album studiosorum. Hierin is te lezen dat Petrus van der Velde werd ingeschreven op 29 april 1829 en afkomstig was uit Sommelsdijk. Hij studeerde theologie en begon in Leiden aan zijn derde studiejaar. Na zijn studie trouwde hij met een meisje uit Leiden. Zij kregen samen een kind. Victors voorvader heeft echter niet lang van het vaderschap kunnen genieten. Toen hij in de zomer van 1833 zijn ouders in Goes bezocht was dit precies tijdens het uitbreken van een cholera-epidemie. In een overlijdensakte uit het Zeeuws Archief is te lezen dat Petrus op 27 juli 1833 op 25-jarige leeftijd overleed.

Overlijdensakte Pieter van der Velde. Coll. Zeeuws Archief via WieWasWie.

Alba studiosorum

Zodra je onder je voorouders een medicus, jurist of priester aantreft, kun je er in de meeste gevallen vanuit gaan dat de persoon in kwestie een studie heeft gevolgd. Het is de moeite waard om uit te zoeken waar dat was. En niet alleen omdat het leuk is zulke details te weten over mensen uit het verleden. De keuze voor een bepaalde school of universiteit zegt iets over de mores in de sociale groep waaruit de voorouder voorkwam. En tijdens de opleiding deed men vaak vriendschappen en relaties op die de rest van het leven van belang bleven. De universiteiten en hoge scholen hielden ook in het verleden lijsten met ingeschreven studenten bij. Deze zijn vaak in de loop van de negentiende of twintigste eeuw in druk uitgegeven. De namen van deze personen zijn dan meestal ook opgetekend in zogenoemde alba studiosorum, of inschrijvingsregisters. Het Leidse album studiosorum dat Victor Mids te zien kreeg is ook door CBG-onderzoeker Martine Zoeteman-van Pelt gebruikt tijdens haar promotieonderzoek naar de Leidse studentenpopulatie tussen 1575 en 1812. Haar omvangrijke database, die gebaseerd is op ruim 60.000 inschrijvingen in het Leidse album studiosorum, kan in CBG Stambomen worden geraadpleegd. Voor wie meer wil weten over deze Leidse studenten is haar boek De studentenpopulatie van de Leidse universiteit, 1575-1812. ‘Een volk op zyn Siams gekleet eenige mylen van Den Haag woonende’ een echte aanrader.

Broodbakkers niet in de uitzending

Wat verder niet in de uitzending wordt behandeld is dat moeder Joke Hus stamt uit een familie van broodbakkers. Haar voorvader Bastiaan Hus, die in Katwijk geboren is, was in 1817 al broodbakker. Ook in de familie van zijn echtgenote, Sara Frederika Bac, kwam dit beroep voor. Zij was een dochter van een broodbakker.

Zeeuwse voorouders

Victor weet weinig van de voorouders aan zijn moederskant. Om hem op weg te helpen heeft zijn moeder, Joke Hus, een aantal foto’s meegenomen van de generaties voor haar. De lijn naar Zeeland loopt via de opa van Victor, Martinus Hus, naar zijn oma Frederika Boer, Victor’s betovergrootmoeder. Haar voorouders zouden uit Tholen komen. Victor reist dan ook naar Tholen voor een afspraak met schrijver en journalist Kees Slager die Victor die hem meer kan vertellen over zijn Zeeuwse roots. Ze hebben afgesproken in het oude stadhuis van Tholen. En dat is niet voor niks. In het gebouw was voorheen immers een weeshuis gevestigd waar voorvader Adriaan Kasper al vroeg terecht kwam. In de geboorteakte van zijn voorvader is te lezen dat hij in Tholen werd geboren op 4 oktober 1811. Het weeshuis moest echter worden opgeheven waarbij de wezen werden uitbesteed aan pleeggezinnen. De stad Middelburg was het daar niet mee eens en liet dat blijken in een brief. Zij wilden meedoen aan het experiment dat twee jaar eerder in Frederiksoord was gestart door Johannes van den Bosch: de Maatschappij van Weldadigheid.

Victor Mids bij het oude stadhuis in Tholen. Foto Gemeente Tholen.jpg

Victor Mids bij het oude stadhuis in Tholen. Foto Gemeente Tholen.

Maatschappij van Weldadigheid

Frederiksoord was onderdeel van de Maatschappij van Weldadigheid en was in het leven geroepen door generaal Johannes van den Bosch om burgers te verheffen uit de armoede. De kolonisten kwamen vrijwillig naar Frederiksoord, dit in tegenstelling tot de later door de Maatschappij opgerichte bedelaarskolonies in Veenhuizen en Ommerschans. Dit wil niet zeggen dat iedereen die naar de kolonie kwam, opgenomen werd. De kandidaten werden door de Maatschappij nauwkeurig geselecteerd om de kans van slagen zo groot mogelijk te maken. Met name verpauperde gezinnen uit grote steden kregen in die koloniën een stuk grond aangeboden om zelf te ontginnen en te bewerken. Voor stamboomonderzoekers zijn er de stamboeken van koloniebewoners, deze zijn per categorie online te doorzoeken via de website AlleKolonisten. Op zoek naar een voorouder in de kolonie? Probeer erachter te komen in welke hoedanigheid de gezochte persoon in de kolonie was. Bedelaars hadden bijvoorbeeld een bedelaarsnummer met informatie over de periode dat ze zich in de kolonie bevonden.

Frederiksoord

Frederiksoord

Veenhuizen

In de Maatschappij van Weldadigheid konden paupers niet alleen een zelfstandig bestaan opbouwen als boer. Maar ook voor weeskinderen was er plek. De Thoolse bestuurders zagen dit als een oplossing voor hun probleem en besloten de wezen naar Frederiksoord te sturen. Maar de bevolking van Tholen was het hier helemaal niet mee eens. Op de avond voor het vertrek van de wezen, 30 april, kwamen alle Tholenaren de straat op. Twee dagen later werd over het tumult vergadert. Alsnog werden op 4 juni 24 wezen ingescheept, onder wie voorvader Adriaan Kasper. Hij kon zich dankzij de Kolonie van Weldadigheid omhoog werken en heeft het uiteindelijk geschopt tot onderdirecteur in Veenhuizen en schreef een boek over de bijenteelt.

Tapisterij

Na deze ontdekking vertrekt Victor naar Gouda waar weer een nieuw verhaal op hem wacht. Hij meldt zich hier bij het streekarchief Midden-Holland waar hij wordt bijgestaan door historicus Maarten de Gids die een bijzondere geschiedenis ontdekte. De lijn wordt via grootmoeder Holling gevolgd tot in de zeventiende eeuw. Hier wordt stilgestaan bij voorvader Jacques Jorisz. Nauwincx. Historicus Maarten pakt er een akte bij van de schepenen en burgemeesters van de stad Schoonhoven waarin te lezen is dat Jacques Nauwincx op 21 februari 1600 van de stadsregering van Schoonhoven een terrein bij de veerpoort kreeg, om daar zijn handel van tapisserie te bedrijven. Hij hoefde hier slechts één gulden huur per jaar voor te betalen, dit had waarschijnlijk met zijn bijzondere beroep te maken waarin hij wandtapijten vervaardigde voor de gegoede burgerij. Toen Jacques in 1615 overleed namen zijn drie zonen het bedrijf over. Het bedrijf Nauwincx leverde grote hoeveelheden tapijten bij het bezoek van koningin Henriëtte Marie van Engeland aan Amsterdam in 1642 en eerder ook al in 1639 aan de stadsregering van Leiden.

Victor Mids op zoek naar zijn Verborgen Verleden. Foto NTR.

Victor Mids in gesprek met Maarten de Gids. Foto NTR.

Vlaamse roots

De familie Nauwincx komt echter niet oorspronkelijk uit Schoonhoven. In de inschrijving is te lezen dat de familie Nauwincx oorspronkelijk uit Oudenaarde. Victor vertrekt dan ook naar België en wordt daar bij het stadsarchief van Oudenaarde opgewacht door historica Martine Vanwelden. Zij is expert op het gebied van wandtapijten uit de zestiende eeuw. Zij vertelt Victor dat deze protestante Nauwincx na de verovering van Oudenaarde in april 1582 vermoedelijk naar Antwerpen is uitgeweken en na de val van die stad in 1585 naar de noordelijke Nederlanden gevlucht om via Gouda in Schoonhoven te belanden. Zijn oorspronkelijke wortels liggen in Kortrijk. Victor eindigt zijn zoektocht in het oude stadhuis van Oudenaarde waar in de lakenhal nog originele wandtapijten uit de zestiende eeuw hangen, vergelijkbaar met die van zijn voorvaderen.

Onbekende vader niet in de uitzending

Wat niet in de uitzending aan bod komt is dat de rechte mannelijke lijn helaas niet ver teruggaat aangezien overgrootvader Teunis Middelkoop een kind was van een onbekende vader en de dienstbode Adriana Middelkoop. Het donkere uiterlijk van Victor is zeer waarschijnlijk afkomstig van moederskant, mogelijk van de voorouders Nauwincx die afkomstig waren uit Oudenaarde en verder terug uit Kortrijk.

Verrassende verwantschap Epke Zonderland

Tot slot, wat ook niet in de uitzending wordt gemeld is dat Victor Mids verwant is aan turner en medaillewinnaar Epke Zonderland. Zij stammen beiden af van het echtpaar Anske Pieters Zonderland (1763-1810) en Pietje Rientses Slippens (1775-1831).