CBG bronnen
Verver

Verborgen verleden met Richard Groenendijk

9 februari 2018

Cabaretier Richard Groenendijk gaat op zoek naar zijn Verborgen verleden.

Richard Groenendijk en Martine Zoeteman in het CBG.

Richard Groenendijk en Martine Zoeteman in het CBG.

Tekst: Vera Weterings, met dank aan Yvonne Prins

Cabaretier Richard Groenendijk bekijkt thuis foto’s van zijn groot- en overgrootouders. Zijn voorouders kwamen allemaal van Goeree-Overflakkee, onder meer uit de plaatsen Dirksland, Oude-Tonge, Ouddorp, Ooltgensplaat en Middelharnis.  Het waren allemaal arbeiders, zo was zijn opa Gerard Groenendijk veehandelaar en zijn oma huishoudster. Andere beroepen in de familie waren veldarbeider, koopman (overgrootvader Groenendijk in 1899) en chauffeur (grootvader Kleijn). Richard is waarschijnlijk één van de weinigen in de familie die van het eiland vertrokken zijn. Hij is benieuwd naar zijn voorouders. Waren het creatieve mensen? Hadden zich drama’s in de familie voorgedaan? Hoe dan ook hij houdt er volgens hem wel een conference aan over.

Verwantschap Adèle Bloemendaal

Richard wil eerst meer weten over zijn Groenendijk. Hij zoekt op Internet naar gegevens over hen. De lijn gaat terug tot de oudst bekende voorouder Adriaan Groenendijk die in 1550 in Dirksland geboren is. Hij start zijn zoektocht dan ook in Dirksland. Hier heeft hij in de Hervormde Kerk een afspraak met oud-archivaris en oud-directeur van CBG|Centrum voor familiegeschiedenis Theo Schelhaas. Schelhaas doet onderzoek naar de families op Goeree Overflakkee tussen 1500 en 1811. Als eerste toont hij Richard een kwartierstaat waarbij hij focust op betovergrootmoeder Maria Hameetman. Hij laat zien dat Richard via haar uitkomt bij voorouder Job Hameetman in de tweede helft van de achttiende eeuw. Als je vervolgens kijkt wie er ook afstamt van Job komt je uit bij Adele Bloemendaal. Zo blijkt dat er verwantschap is tussen cabaretière Adèle Bloemendaal (Adele Maria Hameetman) en Richard Groenendijk. Hun voorouders Hameetman zijn afkomstig uit Ouddorp.

Richard Groenendijk en Theo Schelhaas in de Hervormde Kerk in Dirksland. Foto: NTR

Richard Groenendijk en Theo Schelhaas in de Hervormde Kerk in Dirksland. Foto: NTR

Hekserij

Dat is echter niet het enige dat Theo aan Richard wil laten zien. Hij heeft nog meer gevonden: via de voorouders Groenendijk gaat de lijn terug naar voormoeder Elizabeth Hoek. Over haar voorouder Pieter Job Michielszoon en zijn tante is volgens Theo informatie te vinden in het Nationaal Archief in Den Haag. Richard heeft hier een afspraak met historica Eline Wildenbeest. Eline weet te vertellen dat de familie betrokken is geweest bij een rechtszaak en laat de stukken zien. In eerste instantie toont Eline stukken die gaan over Adriana Jansdochter die op 17 april 1592 werd beschuldigd van hekserij. Toen ze in het proces werd gemarteld bekende ze dat ze contact had met de duivel, veertig mensen had vermoord én dat ze dat samen deed met Eewout Dimmens, een tante van voorouder Pieter Job Michielszoon. Later is ook tante Eewout als heks geëxecuteerd, zoals blijkt uit de rekening van de beul die Eline Richard laat zien.

Richard Groenendijk en Eline Weldenbeest in het Nationaal Archief. Foto: NTR

Richard Groenendijk en Eline Weldenbeest in het Nationaal Archief. Foto: NTR

Tante Eewout Dimmens komt samen met haar twee zusters voor in andere processtukken. Zij werden van tovenarij en hekserij beschuldigd. Voor het verhaal over deze tantes gaat Richard naar Goedereede. Hij heeft hier een afspraak met Hans de Waardt van de Vrije Universiteit, die uitgebreid onderzoek heeft gedaan naar de geschiedenis van hekserij. Hij vertelt over hetgeen Eewout Dimmens en haar twee zusters hadden meegemaakt. Al in 1581 probeerde de baljuw van Goedereede een aanklacht tegen de zussen in elkaar te zetten. Dat lukt nadat hij de kleinzoon had ondervraagd. Die vertelde na wat aandringen – de keuze tussen een pak koek of een pak slaag – dat er ’s nachts vaak een man bij de vrouwen sliep en dat deze man in het rood was gekleed en geen voeten maar paardenhoeven had. Dat er uit één gezin zo veel heksen kwamen, is voor de Nederlandse geschiedenis vrij uitzonderlijk.

Bloedverwanten

Na het verhaal over de heksenverbranding aangehoord te hebben gaat Richard naar zijn geboorteplaats Dirksland. Hij wil nu meer weten over de familie van zijn grootmoeder Tiggelman. Hij heeft hiervoor een afspraak met zijn achterneef Johan Tiggelman die onderzoek heeft gedaan naar de familie Tiggelman. Hij toont een familiebijbel waarin gegevens vermeld staan over de   kinderen van overgrootvader Johannis Tiggelman en Jannetje de Vos. Uit deze informatie blijkt hoe hoog de kindersterfte was. Richard is ook nieuwsgierig of het verhaal waar is dat Jacob en Maria de Vos, de grootouders van oma Semina Maria Tiggelman, neef en nicht van elkaar waren.

Richard Groenendijk met zijn achterneef Johan Tiggelman. Foto: NTR

Richard Groenendijk met zijn achterneef Johan Tiggelman. Foto: NTR

Om te achterhalen of zijn overgrootouders inderdaad neef en nicht waren, gaat Richard naar het Streekarchief Goeree-Overflakkee in Middelharnis. Daar heeft hij een afspraak met plaatsvervangend archivaris Marco Kuiper die hem helpt uit te zoeken hoe dit verhaal in elkaar zit. Hij pakt eerst de persoonskaart van Jannetje de Vos erbij, overgrootmoeder, waarop ook de namen van haar ouders vermeld staan. Normaal zouden er twee namen op staan, maar de dienstdoende ambtenaar vond dat blijkbaar niet eens nodig omdat ze allebei De Vos heetten: Jacob en Maria de Vos. Niet Richards overgrootouders, maar zijn betovergrootouders Jacob en Maria de Vos waren dus volle neef en nicht van elkaar. Marco laat ook de trouwakte van Jacob en Maria de Vos uit 1888 zien. Hierop is te lezen dat Jacob 19 jaar was en Maria 21, beiden arbeider. Wat opvalt is dat er bij het huwelijk een kind werd geëcht, dat was hoogstwaarschijnlijk ook de reden van het huwelijk. Hoewel het buitengewoon lijkt, was het niet ongebruikelijk dat er al voor het huwelijk een kind was, dat was in die tijd een soort oudedagvoorziening.

Richard Groenendijk en Marco Kuiper in het Streekarchief Goeree-Overflakkee. Foto: NTR

Richard Groenendijk en Marco Kuiper in het Streekarchief Goeree-Overflakkee. Foto: NTR

Adelsgeschiedenis

Verder terug in de lijn van Maria de Vos komt Richard uit bij voormoeder Maatje Jans Aleman. Met deze Maatje en haar familie schijnt iets bijzonders aan de hand te zijn. Om hier meer over te weten te komen, reist Richard naar Den Haag waar hij bij het CBG|Centrum voor familiegeschiedenis afspreekt met onderzoeker Martine Zoeteman. Zij toont hem als eerste het Rode Boekje, oftewel het Nederland's Adelsboek. In het Rode Boekje is te lezen dat er in 1814 een Alemans in de adelstand werd verheven: Abraham Alemans. Hij is echter al snel doodgegaan zonder nakomelingen, waardoor de familie is uitgestorven. Van deze Alemans was ook een familiewapen dat Martine laat zien. Het is een wapen met de rode leeuw van Holland en de zwarte leeuw van het graafschap Henegouwen.

Familiewapen van Abraham Alemans in CBG Familiewapens Familiewapens

Familiewapen van Abraham Alemans in CBG Familiewapens

Behalve het Rode Boekje laat Martine Richard ook afschriften zien van rechterlijke stukken die zich in het dossier Alemans van het CBG bevinden. Martine Zoeteman laat hem de stukken zien, die vooral betrekking hebben op de vele processen die voorouders Alemans gevoerd hebben. Zij gingen jagen in de duinen, hetgeen alleen toegestaan was aan de adel. Zij claimden dat te zijn. Zij beweerden van een bastaard van de graven van Holland af te stammen en wonnen het proces. Behalve het Rode Boekje laat Martine Richard ook afschriften zien van rechterlijke stukken die zich in het dossier Alemans van het CBG bevinden. Martine Zoeteman laat hem de stukken zien, die vooral betrekking hebben op de vele processen die voorouders Alemans gevoerd hebben. Zij gingen jagen in de duinen, hetgeen alleen toegestaan was aan de adel. Zij claimden dat te zijn. Zij beweerden van een bastaard van de graven van Holland af te stammen en wonnen het proces.

Richard Groenendijk en Martine Zoeteman in CBG|Centrum voor familiegeschiedenis. Foto: NTR

Richard Groenendijk en Martine Zoeteman in CBG|Centrum voor familiegeschiedenis. Foto: NTR

De graven van Holland

Om nog meer te weten over de voorouders Aleman wordt Richard doorgestuurd naar Sanne Frequin, expert Middeleeuwse geschiedenis. Hij ontmoet haar op het Binnenhof in Den Haag en gaat met haar naar de Ridderzaal, het alleroudste gedeelte van het Binnenhof. Sanne vertelt Richard over voorvader Jan Aelman die omstreeks 1389 leefde. Hij was een bastaardzoon van Willem III, graaf van Holland, Zeeland en Henegouwen. Hiermee wordt de reden om in de Ridderzaal af te spreken direct duidelijk. De Ridderzaal was namelijk de oude ontvangstzaal van de graven van Holland uit de dertiende eeuw, waardoor Richard hier letterlijk in de voetsporen van zijn voorouders kan stappen.

Richard Groenendijk en Sanne Frequin in de Ridderzaal. Foto: NTR

Richard Groenendijk en Sanne Frequin in de Ridderzaal. Foto: NTR

Voorouders buiten Goeree Overflakkee

Wat verder niet in de uitzending naar voren kwam is het verhaal over Cornelis Gootjes, de vader van betovergrootmoeder Wilhelmina Gootjes. Cornelis was zeeman en overleed aan boord van het loggerschip MA67 op de Noordzee op  28 september 1898. Francis Gootje, de overgrootvader van Cornelis, kwam niet van Goeree Overflakkee, maar uit Duitsland. Hij is te Steenbergen gehuwd op 27 maart 1768 en was afkomstig uit Lotharingen.

Een ander verhaal waar in de uitzending geen aandacht aan werd besteed, is het verhaal van betovergrootvader Marinus de Boed. Marinus werd geboren te Oude-Tonge op 31 december 1840 en had ook voorouders buiten Goeree-Overflakkee. Zijn grootmoeder Maria Manteau stamt af van voorouders die belangrijke functies bekleed hebben in onder meer Bergen op Zoom en Oud-Vossemeer. Voorouder Francois Manteau die omstreeks 1480 geboren is was apotheker en accijnser van het bier dat in Bergen op Zoom  gebrouwen werd. Hij huwde  voor de tweede maal met Apollonia van Dalen, dochter van Cornelis Pieters van Dalen, burgemeester van Tholen in 1512. De zoon van Francois Manteau, ook een Francois, was notaris en burgemeester van Bergen op Zoom, zo is te vinden in de Tholense Courant van 7 november 1996. 

Richard Groenendijk en zijn stamboom in de Ridderzaal. Foto: NTR

Richard Groenendijk en zijn stamboom in de Ridderzaal. Foto: NTR