CBG bronnen
Kempf koeriersberichten belgische opstand Verzamelingen
Kattebelletjes uit de Belgische Opstand (1830). CBG Collectie | Collectie Kempff

Stuk van het Jaar 2018

1 september 2018

Het CBG zendt een archiefstuk van nationale betekenis in. Er kan tot en met 24 oktober gestemd worden op onze kattebelletjes uit de Belgische Opstand.

Dit jaar wordt voor de vierde keer de ‘Stuk van het Jaar’ verkiezing gehouden. Het CBG zendt een archiefstuk van nationale betekenis in : de kattebelletjes uit de Belgische Opstand (1830). Help mee en stem in oktober op ons archiefstuk als Stuk van het Jaar! Stemmen op de brief kan in oktober 2018 op Stukvanhetjaar.nl. Nieuwsgierig naar de achtergrond en inhoud van deze brief? Leer er hieronder meer over!

Stuk van het jaar

Stuk van het Jaar

De vierde editie van de Stuk van het Jaar verkiezing, gehouden tijdens de Maand van de Geschiedenis, is een online publieksevenement van de Nederlandse archieven waarbij iedereen kan stemmen op zijn of haar favoriete archiefstuk. Aan het einde van de Maand van de Geschiedenis wordt hét Stuk van het Jaar 2018 bekendgemaakt. Dit jaar is het thema 'opstand'.

Inzending CBG

In juli en augustus is samen met ons publiek bepaald welk archiefstuk we als CBG inzenden voor de Stuk van het Jaar verkiezing. Het CBG heeft dit jaar, aangezien het thema van de Maand van de Geschiedenis ´opstand´ is, gekozen voor de volgende vier archiefstukken: het dagboek van Erica Simons (1956),  de rapporten over de tweede expeditie tegen Atjeh (1873/1874), de gevangenschap en moeizame integratie van NSB-lid Nicollas van Bakergem in de samenleving (1940-1950) en de kattebelletjes uit de Belgische Opstand (1830). De kattebelletjes over de Belgische Opstand (1830) waren overduidelijk publieksfavoriet. We zenden dit archiefstuk dan ook vol goede moed in voor de landelijke verkiezing!

Kattebelletjes uit de Belgische Opstand (1830)

Kattebelletjes uit de Belgische Opstand (1830). CBG Collectie | Collectie Kempff

Over het archiefstuk

Abraham Eijbergen (1785-1845) was ten tijde van de Belgische Opstand ingekwartierd in Den Bosch als musketier. Hier schreef hij korte koeriersberichtjes over de toestand van zijn bataljon. Deze briefjes geven ons een unieke inkijk in het harde dagelijkse leven van een dienstplichtig militair ten tijde van de Belgische Opstand. Daarbij is het uniek dat deze kattenbelletjes bewaard zijn gebleven. De berichtjes waren kort maar krachtig. Desalniettemin gaven de staccato-berichten voldoende informatie aan de geadresseerde over de toestand van zijn medestrijders met berichten als ‘komplementen en dat hij nog leeft’,  ‘de kapt. Bergem, arts, keerde geblesseerd’ en ‘Luitenant Jacobs gekwetst’.

Over de schrijver van de koeriersberichtjes

Abraham Eijbergen (1785-1845) kwam uit een koopmansfamilie. Abraham was zelf begonnen als makelaar, die af en toe in het buitenland verbleef om zaken te regelen. Zo regelde hij in 1811 een paspoort om naar Riga (Letland) te gaan en schreef in datzelfde jaar een verhandeling over de koophandel tussen Holland en Rusland, Polen en Litouwen. Abraham werd bij verschillende gelegenheden als militair ingezet. Zo was hij in 1806 als 2e luitenant bij de burgerwacht van Amsterdam betrokken en in 1814 eveneens als 2e luitenant bij de bevrijding van Naarden, dat toen door de Fransen bezet was.

De koeriersberichtjes

Gelouterd door deze militaire ervaring diende Abraham Eijbergen tijdens de Belgische Opstand 1830-1831 als musketier van de 9e afdeling, 1e bataljon en 2e compagnie Infanterie in Den Bosch. Abraham schreef zijn korte koeriersberichtjes vermoedelijk aan zijn superieur om hem op de hoogte te stellen van de toestand van zijn bataljon. De briefjes geven ons tegenwoordig een unieke inkijk in het harde dagelijkse leven van een dienstplichtig militair. Daarbij is het een wonder dat de kattenbelletjes bewaard zijn gebleven.

De koeriersberichtjes waren kort maar krachtig. Desalniettemin gaven deze staccato-berichten voldoende informatie aan de geadresseerde, al waren ze wel lastig te lezen omdat Abraham ze met potlood schreef. In de berichten beschreef Abraham vooral de toestand van zijn medestrijders:

‘komplementen en dat hij nog leeft’.
‘de kapt. Bergem, arts, keerde geblesseerd’
‘Luitenant Jacobs gekwetst’

Naast het schrijven van de koeriersberichtjes hield Abraham een lijst van zijn mede-militairen bij. Hierop maakte hij zonder enige poespas een aantekening als zijn medemilitairen waren gesneuveld:

‘Opstal dood’
‘luit: Berkhof dood’
Korte berichtjes over de Belgische Opstand (1830). CBG Collectie | Collectie Kempff

Namenlijst van Abraham Eijbergen (1830). CBG Collectie | Collectie Kempff

Abraham noteerde ook adressen van diegenen waarmee hij later contact wilde opnemen of wilde bezoeken. Zo zijn er briefjes teruggevonden met daarop vermeld ene ‘J. de Champheleer’ en ‘Brouwer, op de Nieuwe haven, azijnmakerij het Klaverblad’. Deze laatste notities werden vermoedelijk niet opgestuurd, maar voor persoonlijk gebruik bewaard.

Wikkel van de kattebelletjes van Abraham Eijbergen over de Belgische Opstand (1830). CBG Collectie | Collectie Kempff

Wikkel van de kattebelletjes van Abraham Eijbergen over de Belgische Opstand (1830). CBG Collectie | Collectie Kempff

Gedurende de Belgische Opstand raakte Abraham gewond en kwam hij via Mechelen op 26 september 1830 aan in het legerziekenhuis in Antwerpen. Hier verzond hij zijn berichten nog diezelfde dag vanuit Brussel in een wikkel en stuurde ze naar zijn legeronderdeel. Abraham is uiteindelijk in Den Haag in het legerziekenhuis behandeld. Als dank voor zijn bewezen diensten werd Abraham onderscheiden met het Metalen Kruis.

Herkomst

De korte berichtjes zijn afkomstig uit de collectie Kempff (toegangsnummer 1066, inventarisnummer 2)

Stemmen

Help ons bij de Stuk van het Jaar verkiezing en stem op ons archiefstuk, dat kan tot en met 24 oktober via stukvanhetjaar.nl.

Meer achtergrondinformatie over de andere archiefstukken die waren ingezonden voor de voorverkiezing van Stuk van het Jaar is te vinden op de website van het CBG.

voorverkiezing stuk van het jaar 2018.png

v.l.n.r. Dagboek Erica Simons (1956), Rapporten over de tweede expeditie tegen Atjeh (1873/1874), De gevangenschap en moeizame integratie van NSB-lid Nicolaas van Bakergem in de samenleving (1940-1950) en korte berichtjes over de Belgische Opstand (1830). Collectie CBG