Het Nationaal Register van Overledenen (NRO), dat wordt beheerd door het CBG, is een zeer waardevolle bron voor familie- en erfgenamenonderzoek. Tijdens deze middag staat het belang van datakwaliteit, betrouwbaarheid en bronbescherming in een steeds digitalere wereld centraal. Het NRO ligt aan de basis van de Nederlandse bevolkingsregistratie. Het gaat om de persoonskaarten en -lijsten van personen die zijn overleden na 1939 en op het moment van overlijden ingeschreven stonden bij een gemeente in Nederland, of een relatie hadden met de Nederlandse overheid. Er is geen enkel ander land ter wereld dat over een dergelijk register beschikt, dat voor iedereen digitaal toegankelijk is. Het register blijkt van grote waarde, onder meer voor mensen die hun familiegeschiedenis willen onderzoeken, maar ook voor organisaties, instellingen en bedrijven.

Van data naar verhalen

De eerste spreker die inzicht biedt in de mogelijke toepassingen van het NRO, is Harry Verwayen, algemeen directeur van de Europeana Foundation, die een belangrijke rol speelt in het toegankelijk maken van Europees digitaal erfgoed. De data zijn op zichzelf niet per se interessant, beweert Verwayen: het gaat om de verhalen die erachter schuilgaan. Om die te ontsluiten, werkt Europeana samen met tal van gemeenschappen. Binnen dergelijke projecten worden enorme hoeveelheden informatie opgehaald, die door machines leesbaar moeten worden gemaakt. Tijdens zogeheten transcribathon lezen leerlingen brieven van leeftijdsgenoten van honderd jaar geleden. Op die manier wordt niet alleen informatie ontsloten, maar wint die ook aan betekenis.

Opkomst van kunstmatige intelligentie

Recente digitale ontwikkelingen maken dat zulke grote hoeveelheden data een stuk makkelijker kunnen worden gedigitaliseerd. Bij dergelijke projecten is een aandachtspunt welke data op deze manier beschikbaar kunnen worden gemaakt. Gelukkig kunnen steeds meer data aan elkaar worden gekoppeld, waardoor open plekken worden ingevuld. Die recente ontwikkelingen vallen te plaatsen binnen de verschillende fasen die de wereld van dataontsluiting de afgelopen decennia heeft gekend. Aan het begin van deze eeuw werden erfgoeddata in hoog tempo gedigitaliseerd. In de jaren daarna kwam meer aandacht voor die kwaliteit, maar ook voor de achterliggende privacywetgeving en doorzoekbaarheid. Inmiddels zijn we, mede met dank aan kunstmatige intelligentie, in staat om die data op grote schaal en op hoog tempo te doorzoeken en ontsluiten. Dat roept de steeds prangender vraag of dat altijd wenselijk is. Een positiever gevolg van de recente digitale ontwikkelingen is dat verschillende databases op een gemakkelijke manier met elkaar kunnen worden verbonden.

Tal van toepassingen

Dan volgt een panelgesprek met experts van KPN, Het Utrechts Archief en Stichting Pathologisch Anatomisch Landelijk Geautomatiseerd Archief (Palga). KPN maakt sinds tien jaar gebruik van het register om het overlijden van klanten te verifiëren, waarna een abonnement kan worden opgezegd. Bij Het Utrechts Archief wordt het NRO veelvuldig gebruikt om bronnen breder te kunnen ontsluiten. Palga maakt op haar beurt gebruik van het register bij onderzoek naar verschillende ziektebeelden. Het NRO helpt bijvoorbeeld te achterhalen of een patiënt een ziekte heeft overleefd of eraan overleden is. Hélène Oppatja, directeur van het CBG, weidt uit over de persoonskaart: een document dat onder meer informatie geeft over iemands naam, beroep, huwelijkse staat, religie en data van geboorte en overlijden. Informatie uit het NRO wordt zo min mogelijk door externe partijen bewaard. Het NRO is wereldwijd uniek, maar als het aan Oppatja ligt, duurt dat niet lang meer: deze vorm van digitale ontsluiting is wat haar betreft de toekomst. Daarvoor is wel expertise nodig om aan elkaar gekoppelde data te blijven verifiëren, om zeker te weten dat geen foutieve informatie wordt verspreid.

Aandachtig wordt er geluisterd naar het panelgesprek op het CBG-symposium van 2026.

Kennis over je wortels

Het slotwoord is aan onderzoeker Yvette Kopijn. Als Nederlander met wortels in Indonesië stelt zij dat weten waar je vandaan komt helpt te begrijpen wie je bent. Vanuit die gedachte richtte zij zeven jaar geleden Tracing Your Roots op: een educatief programma waarin mensen onder begeleiding op zoek gaan naar hun voorouders en familiegeschiedenis. De persoonskaarten van het NRO vormen bij dit onderzoek vaak een vertrekpunt. Een andere belangrijke bron is het Indisch Oud-Paspoortarchief, dat inzicht biedt in het moment waarop mensen zich vanuit Indonesië in Nederland vestigden. Dit geeft tevens inzicht in hoeveel moeite men heeft moeten doen om een Nederlands paspoort te vergaren, of misschien zelfs niet werd toegelaten. Zo laat dit symposium zien op hoeveel verschillende manieren de informatie uit het NRO kan worden ingezet, en daarbij voor zowel voor organisaties als individuen van grote waarde kan zijn. In de AI-gedreven toekomst liggen voor dataontsluiting veel kansen, maar zal zorgvuldigheid altijd van groot belang blijven.

Door journalist Anne Louïse van den Dool