Een gevangenisregister (of inschrijvingsregister) is een boek waarin veroordeelden werden ingeschreven na aankomst in de gevangenis waar zij hun straf moesten uitzitten. Deze bron maakt deel uit van gevangenisarchieven die worden bewaard bij lokale, regionale en provinciale archiefinstellingen.

In een gevangenisregister vind je persoonsgegevens van de gevangene, de datum waarop het vonnis werd uitgesproken, de naam van de rechtbank waar het vonnis werd uitgesproken, de reden voor de vastzetting, en de begin- en einddatum van de vastzetting.

Je kunt gevangenisregisters gebruiken voor allerlei soorten onderzoek. Bijvoorbeeld naar de voor- en tegenstanders van het naziregime tijdens de Tweede Wereldoorlog. De ene groep werd tussen 1940 en 1945 gevangengezet in het Oranjehotel in Scheveningen, en de andere groep moest na afloop van de oorlog zijn straf uitzitten in onder andere de Koepelgevangenis in Breda.

Een bijzonder gevangenisregister is dat van de dwangkolonie Veenhuizen. Dit was een van de koloniën van de Maatschappij van Weldadigheid, waar vanaf de negentiende eeuw werd geprobeerd het leven van arme Nederlanders te verbeteren. Op onze themapagina ‘Misdaad en straf’ vind je daarover meer informatie. In de voormalige dwangkolonie is tegenwoordig een gevangenismuseum gevestigd.