CBG bronnen
Naamaanneming
Naamsaanneming 1811: Jan Hendriks uit Oosterwolde koos de naam Rijzenbrij. Tresoar | Register van familienamen

Over familienamen

Familienamen spelen een belangrijke rol in stamboomonderzoek. Ze kunnen verwantschappen aanduiden en belangrijke historische informatie over de eigenaren van de naam bevatten.

Ontwikkeling van de familienaam

De ontwikkeling van de familienaam heeft eeuwen geduurd en verschilt per regio. Het ontwikkelingsproces is te verdelen in een aantal fases: 

1. Enkel voornamen

Aanvankelijk hadden mensen alleen een voornaam nodig om zich van elkaar te onderscheiden, want de dorpsgemeenschappen waren klein.

2. Toevoeging toenamen

Door bevolkingsgroei en verstedelijking waren extra toevoegingen (toenamen) nodig om personen met dezelfde voornaam van elkaar te onderscheiden. Als toevoegingen werden beroep (Claes die Snijder), karakter (Jan de Goede), woonplaats (Hughe van Lisse) of naam van de vader (Dirc Willemszoon) gebruikt.

3. Toenamen worden familienamen

De toenamen werden erfelijk en ontwikkelden zich zo tot familienamen. Het bleef wel lange tijd mogelijk om de familienaam te veranderen of in vrouwelijke lijn door te geven.

4. Vastlegging familienamen

Met de invoering van de burgerlijke stand (1811) werden familienamen officieel vastgelegd. Personen die nog geen familienaam hadden, moesten er van keizer Napoleon een aannemen en laten vastleggen. Dat gebeurde in zogenoemde registers van naamsaanneming, die soms bewaard zijn. Wijzigingen in namen konden vanaf toen alleen nog bij Koninklijk Besluit worden doorgevoerd. Toch duurde het in sommige gevallen nog lang voordat ze volgens een vaste spelling werden geschreven.

Naamswijziging Verzamelingen

David Aap krijgt bij Koninklijk Besluit van 22 januari 1886 toestemming om zijn familienaam te veranderen in Davids. Het wijzigen van je familienaam kon na de invoering van de burgerlijke stand alleen nog bij Koninklijk Besluit.

Soorten familienamen

In de naamkunde worden vijf verschillende soorten familienamen onderscheiden.

Type Uitleg
Herkomstnamen Namen die de plaats aangeven waar de eerste naamdrager vandaan kwam: Van Delden, Van Parijs, Den Hollander.
Adresnamen Namen die ontleend zijn aan de plek waar de eerste naamdrager woonde: Van den Eshof, Van der Beek, Van den Bogaard.
Verwantschapsnamen Patroniemen die bij invoering van de burgerlijke stand officieel zijn vastgelegd als familienaam: Janssen, Geertsema, Lieverse, Louwes.
Beroepsnamen Namen die ontleend zijn aan het beroep dat werd uitgeoefend: Bouwman, De Smidt, Kastelein.
Eigenschapsnamen Namen die afgeleid zijn van een persoonlijk kenmerk van de eerste naamdrager: De Wit, De Kwaasteniet, De Jonge, De Korte.
Naamaanneming

Naamsaanneming 1811: Jan Hendriks uit Oosterwolde koos de naam Rijzenbrij. Tresoar | Register van familienamen