CBG bronnen
Duitse akten Verzamelingen
Duitse akten. CBG | Collectie oorlogsbronnen

Oorlogsbronnen

De Tweede Wereldoorlog heeft in menig familie sporen achtergelaten. Het CBG beschikt over bronnen uit de periode 1940-1945 die interessant zijn voor zowel genealogisch als wetenschappelijk onderzoek.

Digitale oorlogsbronnen

Duitse akten

De verzameling Duitse akten bestaat uit afschriften van akten van geboorte, huwelijk en overlijden van Nederlanders die tijdens de oorlogsjaren al dan niet gedwongen in Duitsland verbleven en niet in concentratiekampen waren ondergebracht. Enkele uitzonderingen komen uit Oost-Europese concentratiekampen of Nederlandse kampen. De afschriften zijn kort na de oorlog in opdracht van de geallieerden opgesteld door Duitse gemeenteambtenaren. 

In de akten kunnen gegevens staan over ouders van de betreffende persoon. Soms zijn ook gegevens over beroep, religie en doodsoorzaak genoteerd. De Duitse akten geven bovendien inzicht in de omstandigheden waaronder Nederlanders tijdens de oorlog in Duitsland verbleven: collaboratie, gezinsvorming, verzet, tewerkstelling of internering.

De hele verzameling bestaat uit zo’n 60.000 akten uit de periode vóór, tijdens en vlak ná de Tweede Wereldoorlog. De collectie is via het Nederlandse Rode Kruis bij het CBG terecht gekomen. In 2008 zijn de akten gedigitaliseerd in het kader van het subsidieprogramma 'Erfgoed van de Oorlog'. Dat programma was gericht op het behoud en toegankelijk maken van waardevol materiaal uit de Tweede Wereldoorlog. 

In verband met de privacybeperkingen van de burgerlijke stand zijn nu alleen de overlijdensakten beschikbaar. Deze zijn op naam te doorzoeken en te bekijken via CBG Verzamelingen. Voor het bekijken en downloaden is een dagtoegang of CBG Vriendschap vereist. In onze bronnenzaal is de toegang volledig gratis.

Duitse akte Leendert de Beer Verzamelingen

Afschrift van de overlijdensakte van de joodse Leendert de Beer, die op 16 Augustus 1944 in Kamp Vucht overleed, volgens de akte aan 'Herz und Kreislaufschwäche bei Altersschwäche. CBG | Duitse akten overlijden.

Rode Kruiskaarten

De verzameling Rode Kruiskaarten komt voort uit het kaartsysteem dat het Rode Kruis gebruikte om informatie over vermiste personen bij te houden. Na de Tweede Wereldoorlog werd zo'n half miljoen Nederlanders vermist. Op verzoek van de Nederlandse regering ging het Nederlandse Rode Kruis naar deze vermisten op zoek om de familie te kunnen informeren over hun lot. Informatie werd bijvoorbeeld verkregen van teruggekeerde krijgs- en concentratiekampgevangenen of tewerkgestelden uit Duitsland. Hen werd gevraagd naar informatie over vermiste lotgenoten. 

Alle kaarten waarop een overlijden en/of een plaats van begraven staat vermeld, zijn in de jaren zestig overgedragen aan het CBG. Op de kaart staat vermeld waar de betreffende persoon is overleden en of er al dan niet een graf is. Met de datum en plaats van overlijden zijn de Rode Kruiskaarten een belangrijke bron voor genealogisch onderzoek. Soms staan er bijzonderheden op van de omstandigheden waaronder de persoon is overleden of begraven. Naam en adres van degene die de informatie heeft verstrekt – de informant – staan ook op de kaart.

De circa 10.684 Rode Kruiskaarten zijn in 2008 gedigitaliseerd in het kader van het subsidieprogramma 'Erfgoed van de Oorlog'. De verzameling is via CBG Verzamelingen op naam te doorzoeken onder 'Oorlogsbronnen'. Om de kaart als scan te zien is een Vriendschap of dagtoegang nodig. Zonder Vriendschap of dagkaart zijn de scans in te zien in onze bronnenzaal in Den Haag, via een eigen laptop of tablet of op de computers aldaar.

Rode Kruis Bakken Verzamelingen

Rode Kruiskaart uit Delft met vermelding van de informant Douwe Douwma uit Amsterdam. CBG | Rode Kruiskaarten

Beperkt openbare oorlogsbronnen

Collectie Calmeyer 

In 1941 werd door de Duitse bezetter de aanmeldingsplicht en registratie uitgevaardigd ‘voor mensen van geheel of gedeeltelijk joodschen bloede'. Als hoofd van de Entscheidungsstelle für die Meldepflicht aus VO 6/41 coördineerde Hans Calmeyer (1903-1972) deze verplichte registratie en deed uitspraak over twijfelgevallen.

De collectie Calmeyer bestaat uit persoonsdossiers van mensen die vonden dat ze ten onrechte als Jood waren gekwalificeerd. Overeenkomstig Hitlers rassenwetten bepaalde de afkomst van de grootouders of iemand al dan niet Jood was. Calmeyers onderzoek bestond daarom voornamelijk uit genealogisch onderzoek.

Mogroby

Aanvraag voor erkenning van de Arische afstamming van M. Mobroby, geboren in Alexandrië en woonachtig aan de Spiegelgracht nr. 11 te Amsterdam. Een foto van zijn vader en een verslag van een antropologisch onderzoek door dr. Bijlmer zijn bijgevoegd. CBG | collectie Calmeyer.

De dossiers bevatten allerhande bewijsstukken die de niet-Joodse afkomst moesten aantonen, zoals genealogieën, (al dan niet vervalste) documenten, ontlastende verklaringen van derden, foto’s en soms zelfs röntgenfoto’s. Met deze stukken is de collectie Calmeyer natuurlijk van grote waarde voor het familie-historisch onderzoek. Let er wel op dat veel van de documenten over de afstamming vervalst zijn, en daarom niet betrouwbaar zijn voor de stamboom. 

De collectie bevat zo'n 5.700 namen. De dossiers zijn in verband met de privacy beperkt toegankelijk. Op afspraak kunnen betrokkenen en hun nazaten (en onder bepaalde voorwaarden ook wetenschappers) toegang krijgen. Neem daarvoor contact met ons op.

calmeyer-afstamming.png

Bewijsstukken bij bezwaarschrift tegen registratie als Jood: afstammingslijnen met daarin de 'Joodsche' en 'Arische' voorouders apart gemarkeerd. Foto's van de familieleden moeten de Arische afstamming ondersteunen. CBG | Collectie Calmeyer.