CBG bronnen
Verver

Verborgen Verleden met Twan Huys

De basis voor elke aflevering van Verborgen Verleden is een onderzoek naar de familiegeschiedenis van de hoofdpersoon. Dat wordt voor een groot deel uitgevoerd door de afdeling expertise van het CBG. Natuurlijk komen niet alle familielijnen en ontdekkingen terug in de aflevering. Daarom zorgen wij bij elke aflevering voor extra achtergrondinformatie.

Door Hester van der Velde

De aflevering van Verborgen Verleden van 12 november staat in het teken van Twan Huys, journalist, presentator en auteur van o.a. ‘De Clintons’. Aan het begin van de aflevering refereert hij aan Bill Clinton, die ooit zei dat iedereen zijn familiegeschiedenis eens zou moeten uitzoeken. Twan volgde dat advies op door samen met de NTR in zijn familiegeschiedenis te duiken.

Ik geloof er in dat de DNA van mijn ouders en mijn voorouders en waar we vandaan komen een grote invloed hebben op mijn leven
Twan

Spoorfamilie

We beginnen aan vaderskant, waarbij al snel duidelijk wordt dat het hier om een echte ‘spoorfamilie’ gaat. Opa Huys begon als wegwerker bij de staatsspoorwegen en werkte zich op tot seinwachter. Zijn vader Frederik Huys (1876-1959) was spoorwegarbeider.

Twans andere overgrootvader aan vaderskant, Petrus Hubertus Dekker, was spoorwegbeambte. Hij was het die in 1903 met spoorwachteres Anne Margaretha Beker trouwde. Ze hadden toen al een kindje, dat de oma van Twan zou worden.

Straatarm of onvermogend

Tussen de huwelijksbijlagen van het echtpaar Dekker-Beker zat een verklaring van onvermogen. Twan maakte daaruit op dat ze straatarm waren. Die uitspraak moeten we wat nuanceren. Een verklaring van onvermogen wijst er niet per definitie op dat het betreffende bruidspaar staatarm was; wel dat er geen ‘vermogen’ was. Met de verklaring was het bruidspaar vrij van de gemeentelijke leges die voor een huwelijk gevraagd werden.

Het kwam vaak voor dat er getrouwd werd met een bewijs van onvermogen; grote kans dat je het in je eigen stamboom ook ergens tegenkomt. In ieder geval hadden deze echtelieden beiden een baan bij de spoorwegen. Denk ook aan het gratis huwelijk dat gemeentes tegenwoordig op bepaalde dagen of dagdelen aanbieden: de mensen die daarvoor kiezen, zijn maar zelden straatarm.

Sterkere aanwijzingen voor ernstige armoede zou Twan kunnen verkrijgen via archieven van (kerkelijke) bijstandsorganen. Langdurige bedeling kan wijzen op ziekte, weduwschap, ouderdom en (seizoens)werkloosheid. Verder kunnen belastingkohieren een beeld geven: de laagste inkomensklassen waren vrijgesteld van inkomensbelasting. Andere aanwijzingen voor een achtergestelde positie kun je bijvoorbeeld vinden in bevolkingsregisters: veelvuldig verhuizen binnen achterbuurten, stegen en gangen wijst meestal op weinig welvaart. 

Floddergats

De Keizerstraat, in de volksmond Floddergats geheten, is een oude straat in het Kloosterkwartier Venlo. Jaar onbekend.

Waarvan akte

In huwelijksaktes en vooral de bijbehorende huwelijksbijlagen is vaak veel meer interessants te vinden. Naast extracten van de geboorteakten of doopregistraties van de bruid en bruidegom en eventuele verklaringen van onvermogen vind je er bijvoorbeeld militiebewijzen. Daarmee toonde de bruidegom aan dat hij zijn dienstplicht had vervuld. Soms staat er ook een signalement in, waarmee je een beeld krijgt van zijn uiterlijke kenmerken. Anders vind je er de gegevens waarmee je kunt zoeken naar de man in de militaire stamboeken en militieregisters, waarin je nog veel meer over zijn diensttijd kunt vinden.

record-image_939L-ZM35-GP.jpg FamilySearch

Voorbeeld van een bewijs van militie in de huwelijksbijlagen van een huwlijksakte. Deze is van Hendrikus Marinus Coenen, 'oud-vader' van Twan Huys (vaderskant). Signalement: lang 1 el, 6 palm, 5 duim en -streep, aangezicht ovaal, voorhoofd rond, ogen bruin, neus ordinair, mond ordinair, kin rond, haar en wenkbrauwen bruin.
Bij huwelijksakte Broekhuizen, 1850, akte 1.

De huwelijksbijlagen bevatten vaak ook papieren waarmee de ouders van het bruidspaar toestemming gaven voor het huwelijk. Meestal, want soms ontbrak dat, zoals bij het huwelijk van overgrootouders Karel Jacobs en Elisabeth Pennings. Vader van de bruid Pieter Pennings, herbergier te Kessel, weigerde bij hoog en laag zijn toestemming te geven.

In de huwelijksbijlagen vinden we een ‘Gratis en ongezegeld papier ingevolge certificaat van onvermogen afgegeven door het gemeentebestuur der gemeente Venlo, dd drie juli 1900 twee’ met daarin een ‘extract uit de minuten berustende ter griffier van het kantongerecht te Roermond’.

Daarin wordt beschreven dat zowel Elisabeth Pennings als haar vader voor het kantongerecht verschenen. Ondanks dat de rechter aan hen beide ‘dusdanige vertoogingen hadden gehouden welke wij in hun wederzijdse belang oorbaar achten, heeft de comparant Peter Pennings verklaard bij zijne weigering te volharden. Waarvan akte’.

Dat maakt nieuwsgierig. Waarom bleef vader Pieter weigeren?

huwlijksakte WieWasWie

Fragment uit de huwelijksakte van Karel en Elisabeth, met vermelding van Elisabeths leeftijd, woonplaats e beroep, en vader Pieter Pennings, 'herbergier wonende te Kessel, die geweigerd heeft zijne toestemming tot dit huwelijk te geven blijkens akte van tusschenkomst van den kantonrechter te Roermond'.

Status

Tot zover lijkt Twans voorgevoel dat hij van eenvoudige Limburgse komaf is wel aardig te kloppen. Naast landbouwers en arbeiders vinden we beroepen als timmerman, slager, voerman, rijtuigvervoerder, leidekker en hoefsmid, matrassenmaker en schaapsherder. Toch zijn er uitzonderingen!

Zo maakten we in de aflevering al kennis met de Belgische voorouders Columbanus en zijn vader Franciscus van der Haghen, die met de jonkvrouw Philippine de Provins trouwde.

Aan moederskant vonden we ook een voorouder met een zekere status: Theodoor Berns. Hij was van 1825 tot 1836 burgermeester van Gennep. Hij was tegelijkertijd eigenaar van verschillende water- en windmolens in Gennep. De graanmolen de Gennepermolen aan de Niers zou bijvoorbeeld al sinds de Franse tijd in zijn bezit zijn.

molen

De Gennepermolen lag op de linkeroever van de Niers twee kilometer voor de uitmonding in de Maas. Via molendatabase.org

De appel valt niet ver…

‘Ik geloof er in dat de DNA van mijn ouders en mijn voorouders en waar we vandaan komen een grote invloed hebben op mijn leven’ zei Twan in het begin van de aflevering. Daar zit wel wat in. Aan moederskant vonden we namelijk een beroep dat wel heel dicht bij dat van Twan staat, namelijk dat van Wilhelmus Stefanus Offergelt (1794-1768). Als stadsomroeper in Venlo bracht hij iedereen, net als Twan ons al jaren, op de hoogte van het nieuws!

Omroeper

'De Dorps- en Stadsomroeper was in vroeger tijd een man van beteekenis. Wie iets verloren of gevonden had; als er een verkooping zou plaats hebeen of zeevisch aan de markt was en meer dergelijke zaken, dan werd het den omroeper opgedragen, aan de hoeken van straat en steeg, den bewoners bijeen te roepen door op zijn koperen klankbord te slaan en met luider stem te verkondigen wat hij te zeggen had.'
Uit Fredericus Hendrikus van Leent, 'Toen en Nu van 1801 tot 1901' p. 21 via dbnl.org

Zelf aan de slag met je familiegeschiedenis? Begin je zoektocht hier!