CBG bronnen
Verver

Verborgen Verleden met Sacha de Boer

De basis voor elke aflevering van Verborgen Verleden is een onderzoek naar de familiegeschiedenis van de hoofdpersoon. Dat wordt voor een groot deel uitgevoerd door de afdeling expertise van het CBG. Natuurlijk komen niet alle familielijnen en ontdekkingen terug in de aflevering. Daarom zorgen wij bij elke aflevering voor extra achtergrondinformatie.

‘Dit is wel heel erg echt. Dit is tastbare geschiedenis.’
Sacha de Boer met militair historicus Stuart Allen in Schotland ©NTR

Sacha de Boer met militair historicus Stuart Allen in Schotland ©NTR

Door Lilian de Bruijn

Sacha de Boer is vooral benieuwd naar haar Schotse roots: haar grootmoeder aan vaderskant heette Anna Hamilton of Silvertonhill (1906-1991).

Anna’s moeder Elisabeth ter Spill (1880-1909) overleed op jonge leeftijd; Anna was toen nog geen drie. Sacha is in het bezit van een bundeltje brieven die haar overgrootmoeder naar huis schreef vanuit het ziekenhuis in Groningen. Aangrijpende lectuur, vooral omdat ze zo hoopvol lijkt over haar genezing. Sacha schiet vol als ze een passage voorleest waarin Elisabeth zich tot haar dochtertje richt. Ze reist af naar Veenwouden, in Friesland, waar het graf van Elisabeth te vinden is. Medisch historicus Mieneke te Hennepe van Museum Boerhaave – die ze daar ontmoet – weet op basis van de overlijdensverklaring te vertellen dat Sacha’s overgrootmoeder is overleden aan eierstokkanker – een ziekte waar destijds weinig aan kon worden gedaan.

In Schotland krijgt Sacha meer te horen over haar voorouders Hamilton of Silvertonhill. Een roemrucht militair geslacht, zo blijkt, dat in verschillende battles een beslissende rol speelde. Het bezoek eindigt bij de resten van een veertiende-eeuws kasteel, geschonken aan de sir Hamilton die nog net op tijd de kant van Robert the Bruce (first King of Scotland) tegen de Engelsen koos en als dank tot ridder werd geslagen. Staand tussen de eeuwenoude eiken die zevenhonderd jaar geleden zijn geplant, zegt Sacha: ‘Dit is wel heel erg echt. Dit is tastbare geschiedenis.’

Hamiltonsbrugje

Iets minder heldhaftig dan ridderschap en kasteelbezit, maar toch: in Dedemsvaart blijkt jarenlang een bruggetje te hebben bestaan dat was vernoemd naar Sacha’s betovergrootvader. We vonden er iets over in het blad van de Historische Vereniging Avereest, juni 2002 (jaargang 19 nr 2).

Willem Hamilton of Silverhill (1830-1902) had een boerderij aan de Hoofdvaart in Dedemsvaart. Hij had ook land aan de overkant van het water en legde een zogenoemde vonder neer – een brede draaibare loopplank met aan één kant een leuning. Het vonder kreeg de naam van degene voor wiens huis het lag: Hamiltonsvonder dus. Later werd de plank vervangen door een brug, compleet met brugwachter en brugwachterswoning. Toen in 1954 werd besloten tot sloop van de inmiddels vervallen loopbrug, voerden omwonenden zelfs een handtekeningenactie tot behoud van het ‘Hamiltonsbrugje’.

Verwant met Mesdag

Sacha de Boer is fotograaf. Net als eerdere gasten van Verborgen verleden had ze de vraag kunnen stellen naar voorouders met een vergelijkbare liefde voor het beeld, de kunst, het scheppen van iets nieuws. Die vraag stelde ze niet, maar wij hebben wel een antwoord. Via Sacha’s betovergrootmoeder Romelia (Riemke) Adama (1840-1923) is er een bloedverwantschap met de schilder Hendrik Willem Mesdag – die samen met zijn vrouw Sientje het wereldberoemde panorama van Scheveningen schilderde. Dat zit zo: de moeder van Riemke Adama, genaamd Remelia Mesdag, was een tante van de schilder. Haar dertien jaar jongere broer Klaas was de vader van Hendrik Willem Mesdag (1831-1915). Ze hebben elkaar overigens niet gekend. Remelia Mesdag (1782-1815) was al overleden toen neefje Hendrik ter wereld kwam.

Aanvankelijk werkte Mesdag op het effectenkantoor van zijn vader, maar toen hij door een behoorlijke erfenis de kans kreeg met dat werk te stoppen, besloot hij zijn hart te volgen. In een brief die hij in 1866 aan zijn achterneef stuurde, schreef hij: ‘Ik ben vijf en dertig jaar. Ik heb een vrouw en een kind. Ik ben opgeleid voor den handel, maar daar deug ik niet voor. Ik ben schilder. Help mij.’ Die achterneef was de (toen ook al) beroemde schilder Lourens/Lawrence Alma Tadema. Of hij dan ook familie van Sacha was?

Familiezilver en -goud

Aan vaderskant zien we in de familie van betovergrootmoeder Riemke Adama ook het nodige beeldende kunstenaarschap. Zowel haar vader Pieter Adama (1807-1888) als grootvader Hermanus Jongers Adama (1783-1861) waren goudsmid in Leeuwarden. Ze richtten een bedrijf op dat na verloop van tijd het predicaat hofleverancier kreeg en verschillende goud- en zilversmeden in dienst nam. In het begin leverde de firma Adema vooral gouden oorijzers voor de kappen van de Friese boerinnen. Door de landbouwcrisis aan het einde van de negentiende eeuw was daar minder vraag naar en richtten ze zich onder meer op het maken van (andere) sierraden, bestek, herinneringslepels en medailles.

Portret van een Friezin (19e eeuw) Geheugen van Nederland

Portret van een Friezin met gouden oorijzers (19e eeuw). Zuiderzeemuseum via Geheugen van Nederland

Huisarts te Baard

Reimke Adama trouwde in 1862 in Leeuwarden met Pieter van Goïnga (1831-1912). In 1873 werd hun dochter Henriette Celilia, Sacha’s overgrootmoeder, geboren in Baarderadeel. Pieter was daar de plaatselijke huisarts en aangezien het destijds gebruikelijk was dat de huisarts bij de bevalling was, is het goed mogelijk dat Henriette door haar eigen vader werd ‘gehaald’.

In 1906 vierde Pieter van Goïnga zijn vijftigjarig jubileum, ter ere waarvan hij werd vermeld in een tijdschrift dat zich bevindt in onze zogenoemde collectie Veenhuijzen, te raadplegen via CBG Verzamelingen

Zodoende weten wij nu hoe hij eruitzag op 75-jarige leeftijd.

Pieter van Goïnga CBG Verzamelingen

Pieter van Goïnga (collectie CBG)

Minister van BuZa Kleffens

De veel te jong overleden Elizabeth ter Spill, Sacha’s overgrootmoeder Hamilton of Silvertonhill, was een dochter van Antje van Kleffens (1843-1916). Via deze Antje loopt er een familielijn naar Eelco van Kleffens (1894-1963), minister van Buitenlandse Zaken (in Londen) tijdens de Tweede Wereldoorlog. Kleffens tekende namens Nederland het Verdrag tot oprichting van de Verenigde Naties op 26 juni 1945 in San Francisco.

De Boer & Zijp

Sacha’s overgrootouders aan vaderskant waren Hendrik de Boer (1864-1940) en Antje Zijp (1866-1949). Hendrik de Boer was notaris. Hendriks vader Reijerus werkte bij de belastingen als gemeenteontvanger, net als diens vader Pieter de Boer (1821-1849). Ergens aan het begin van de lijn zal zich wel ergens een boer hebben bevonden die verantwoordelijk is geweest voor de familienaam De Boer, maar een direct verband was er in die tijd al niet meer. Overgrootmoeder Antje Zijp daarentegen kwam uit een echt boerengeslacht. Haar vader Cornelis Zijp (1837-1890) was ‘landman’. Cornelis’ vader Klaas Zijp (1792-1862) was ook landman, en bovendien werd hij in 1826 burgemeester van Midwoud en Oostwoud, klom op tot lid van de Provinciale Staten en was uiteindelijk Hoofdingeland van West-Friesland. Klaas’ vader Henricus Zijp (1764-1826) was landbouwer te Midwoud en burgemeester van Nibbixwoud – na 1817 alleen van Midwoud. Klaas nam dus in feite het burgemeesterschap over toen zijn vader in 1826 stierf.