CBG bronnen
Brief van Koning Lodewijk Napoleon (1813)
Brief van Lodewijk Napoleon (Louis Bonaparte) aan generaal Krayenhoff te Amsterdam, d.d. 25 november 1813

Stuk van het Jaar

Het CBG zendt een archiefstuk van nationale betekenis in. Er kan tot en met 27 oktober gestemd worden op onze brief van Lodewijk Napoleon.

Dit jaar wordt voor de derde keer de ‘Stuk van het Jaar’ verkiezing gehouden. Het CBG zendt een archiefstuk van nationale betekenis in : een brief van Lodewijk Napoleon Bonaparte aan generaal Krayenhoff te Amsterdam, d.d. 25 november 1813.

Help mee en stem in oktober op ons archiefstuk als Stuk van het Jaar! Stemmen op de brief kan tot en met 27 oktober 2016 op Stukvanhetjaar.nl. Nieuwsgierig naar de achtergrond en inhoud van deze brief? Leer er hieronder meer over! Help mee en stem in oktober op ons archiefstuk als Stuk van het Jaar! Stemmen op de brief kan vanaf 1 oktober tot en met 27 oktober 2016 op Stukvanhetjaar.nl. Nieuwsgierig naar de achtergrond en inhoud van deze brief? Leer er hieronder meer over!

Stuk van het jaar

Stuk van het Jaar

De verkiezing, gehouden tijdens de Maand van de Geschiedenis, is een online publieksevenement van de Nederlandse archieven waarbij iedereen kan stemmen op zijn of haar favoriete archiefstuk. Aan het einde van de Maand van de Geschiedenis wordt hét Stuk van het Jaar 2016 bekendgemaakt. De archiefstukken die meedoen aan de derde editie van deze verkiezing zijn soms van nationaal historische waarde, andere vallen op door hun vormgeving, weer andere door hun persoonlijke karakter. Wat deze stukken bindt, is dat ze kleur geven aan onze nationale geschiedenis. Met de verkiezingen van 2013 en 2014 bleek al hoeveel bijzondere stukken van de Nederlandse geschiedenis bewaard zijn gebleven; van middeleeuwse documenten tot kaartjes uit 2004, van paspoorten tot foto’s en audiovisuele documenten.

In oktober – tijdens de Maand van de Geschiedenis – kan iedereen stemmen op zijn/haar favoriete archiefstuk binnen het thema ’Grenzen’. Als ambassadrice is dit jaar gekozen voor schrijfster Rosita Steenbeek, bekend van onder andere het boek ‘Rose’. Hierin vertelt ze het levensverhaal van haar grootmoeder, die dochter is van een Joodse moeder en een Duitse vader.In oktober – tijdens de Maand van de Geschiedenis – kan iedereen stemmen op zijn/haar favoriete archiefstuk binnen het thema ’Grenzen’. Als ambassadrice is dit jaar gekozen voor schrijfster Rosita Steenbeek, bekend van onder andere het boek ‘Rose’. Hierin vertelt ze het levensverhaal van haar grootmoeder, die dochter is van een Joodse moeder en een Duitse vader.

Inzending CBG

In juli en september is samen met ons publiek bepaald welk archiefstuk we als CBG inzenden voor de Stuk van het Jaar verkiezing. Het CBG heeft dit jaar, aangezien het thema van de Maand van de Geschiedenis ´grenzen´ is, gekozen voor de volgende drie archiefstukken: onze vrijmetselaarsbrief van F.H. von Boddien (1872), een nieuwjaarskaart van president Soekarno (ca. 1960) en een brief van Koning Lodewijk Napoleon (1813). De brief van koning Lodewijk Napoleon was overduidelijk publieksfavoriet.  Met maar liefst 70% van de stemmen in de voorverkiezing zenden we de brief vol goede moed in voor de landelijke verkiezing!

Brief van Lodewijk Napoleon (Louis Bonaparte) aan generaal Krayenhoff te Amsterdam, d.d. 25 november 1813

Brief van Koning Lodewijk Napoleon (1813)

Brief van Koning Lodewijk Napoleon (1813)

De brief van Lodewijk Napoleon uit de collectie van het CBG|Centrum voor familiegeschiedenis is van nationale betekenis. Prins Willem van Oranje landde 30 november 1813 op Scheveningen, vijf dagen eerder schreef Lodewijk zijn brief, toen de toekomst van Nederland nog open lag. In de brief biedt oud-koning Lodewijk zich aan zijn vertrouweling Krayenhoff aan als nieuwe koning, met als kanttekening dat hij het koningschap alleen wil aanvaarden als de bevolking van Nederland behoefte aan hem heeft. Lodewijk wil niet strijden voor de macht, maar de macht alleen ervaren als die hem op legitieme wijze wordt aangeboden. Ook raadt hij de Nederlanders een moderne, constitutionele monarchie aan, ongeacht de keuze voor een vorst. Lodewijk weet op dat moment niet dat een driemanschap o.l.v. Van Hogendorp al voorbereidingen treft om de prins van Oranje in te halen als constitutioneel vorst.

Achtergrond

Medio 1810 staat Lodewijk Napoleon met tegenzin zijn positie als koning van Holland af. Hij overweegt zelfs serieus om zijn grote broer militair te weerstaan. Generaal Krayenhoff heeft van Amsterdam een bijna onneembare vesting gemaakt. Daar wil Lodewijk moedig – maar geheel nutteloos – de onvermijdelijke Franse aanval afwachten.

Uiteindelijk kiest Lodewijk voor een minder dramatische oplossing. Onder grote druk abdiceert hij ten gunste van zijn zoon. Hij kan het nog steeds niet over zijn hart verkrijgen om de macht over te dragen aan zijn broer Napoleon, die hem vier jaar eerder met die macht heeft bekleed. Van een feitelijke machtsoverdracht aan zijn zoon is natuurlijk geen sprake. Napoleon lijft het voormalige koninkrijk Holland gewoon in bij Frankrijk.

Juist door zijn halsstarrige verzet tegen het beleid van Napoleon, belandt Lodewijk Napoleon in de jaren erna op een zijspoor. Hij trekt zich terug in Zwitserland en speelt geen rol meer in het openbare leven. In november 1813 is er voor hem nog even een glimp van hoop. Na de slag bij Leipzig moet Napoleon Duitsland opgeven en zich met zijn leger terugtrekken tot achter de Rijn. Het ligt voor de hand dat het ingelijfde Nederland binnenkort door de geallieerden zal worden bezet. Is er voor Lodewijk Napoleon wellicht een toekomst weggelegd als nieuwe koning van Nederland? Hij ziet die mogelijkheid zelf in ieder geval wel zitten. Hoewel hij in de jaren 1806-1810 geen groot vorst is geweest, heeft hij zich op een aantal terreinen verdienstelijk gemaakt. Daarmee heeft hij een terechte populariteit verworven.

Lodewijk waagt het erop. Eerst probeert hij de koninklijke weg te bewandelen en zijn broer Napoleon ertoe te bewegen om alvast vrijwillig afstand te doen van de Hollandse departementen. Die zouden dan als een neutraal en onafhankelijk koninkrijk onder leiding van Lodewijk Napoleon buiten het strijdgewoel blijven. Lodewijk reist met dit doel uit Zwitserland naar Parijs, maar die stad bereikt hij niet. Wanneer hij op 3 november 1813 in Pont-sur-Seine aankomt, wordt hem duidelijk gemaakt dat zijn komst niet gewenst is. Lodewijk kiest eieren voor zijn geld en reist terug naar Zwitserland.

Daar zet hij plan B in werking. Hij schrijft brieven aan vooraanstaande Nederlanders met wie hij heeft samengewerkt tijdens zijn bewind, zoals zijn voormalige minister van Buitenlandse Zaken Roëll, zijn voormalige minister van Oorlog Krayenhoff en professor Van Lennep van wie hij Nederlandse les heeft gekregen. Hoe weten we dat Lodewijk deze brieven heeft geschreven? Welnu, hij verwijst ernaar in een brief die hij op 29 november 1813 schrijft aan de magistraat van Amsterdam. Die brief neemt hij zeven jaar later op als bijlage 8 bij deel 3 van zijn memoires.

Inhoud

De brief die in het archief van het CBG is gevonden en die door historicus Joost Welten is onderzocht en in een historisch kader is geplaatst, is deze brief van oud-koning Lodewijk aan zijn vertrouweling Krayenhoff. Hij schrijft hem op 25 november 1813, op het moment waarop de toekomst van Nederland nog openligt. Lodewijk biedt zich aan als nieuwe koning, maar wil het koningschap alleen aanvaarden als de bevolking van Nederland behoefte aan hem heeft. Hij wil niet strijden om de macht, maar de macht uitsluitend aanvaarden als die hem op legitieme wijze wordt aangeboden. Lodewijk weet op dat moment niet dat een driemanschap al voorbereidingen treft om de prins van Oranje in te halen als constitutioneel vorst, dat wil zeggen als een monarch die gebonden is aan een grondwet. Op 30 november 1813, vijf dagen nadat Lodewijk zijn brief schrijft, landt prins Willem van Oranje op Scheveningen.

Hoewel hij daarvan onkundig is, laat Lodewijk de mogelijkheid al expliciet open dat Nederland niet voor hem zal kiezen, maar voor een telg uit het Huis van Oranje. Wel wil hij in ieder geval duidelijkheid hebben, of hij in de toekomst vaderlandsloos door het leven moet gaan danwel in Nederland een toekomst heeft als vorst. Zijn oude vaderland Frankrijk heeft hij afgezworen, Nederland beschouwt hij als zijn echte vaderland. Lodewijk raadt daarnaast de Nederlanders een moderne, constitutionele monarchie aan, ongeacht de keuze voor een vorst.

‘Wat mij betreft, ben ik altijd toegewijd geweest aan Holland, en nu meer dan ooit. […] Er moet absoluut een vrije, moderne constitutionele monarchie zijn, zoals die tegenwoordig bestaat in Engeland en Zweden’.

Hij beseft dat een terugkeer naar de gewestelijke structuur van de oude Republiek funest zou zijn.

Het einde van de brief is het mooist: na vier pagina’s nauwelijks leesbaar gekrabbel in het Frans, eindigt de kandidaat-koning in het Nederlands. Zijn charmeoffensief balt hij samen in één woord: ‘lodewyk’.

‘Het gaat hier, zoveel moge duidelijk zijn, om een archiefstuk van nationale betekenis!’ – historicus Joost Welten

Stemmen

Help ons bij de Stuk van het Jaar verkiezing en stem op ons archiefstuk, dat kan tot en met 27 oktober via stukvanhetjaar.nl.